زندگی نامه حضرت آیت الله حاج سید سجاد علوی (ره)
 |
فهرست مطالب |
|
ولادت |
|
تصحیلات |
|
مهاجرت به مشهد مقدس |
|
مهاجرت به قم |
|
مهاجرت به نجف اشرف |
|
ورود به ایران |
|
بازگشت به گرگان |
|
شاگردان |
|
آثار ماندگار |
|
ویژگیهای شخصی |
|
حضور در انقلاب |
|
فرزندان |
|
تالیفات |
|
درگذشت |
يكى از اختران تابناك آسمان علم و معرفت ، كه بيش از 40 سال در منطقه گرگان و دشت خوش درخشيد و دامنه فيضش بر سر همگان سايهگستر بود ، آيتاللَّه سيد سجاد علوى گرگانى (ره ) است، كه در اين مجال كوتاه به زندگانى سراسر افتخارش نگاهى مىافكنيم:
آيتاللَّه سيد سجاد علوى ، به سال 1322 ه . ق در قريه النگ ، از توابع گرگان ، در خانوادهاى متدين و سرشناس زاده شد . پدرش ، آقا سيد قاسم حسينى ، مردى دائمالذكر و مورد توجه مردم روستا بود ، و نماز شبش ترك نمىشد .
پدرش 60 ساله و مادرش 55 ساله بودند . كه خداوند سيد سجاد را به آنان عطا كرد .
پس از 18 سال كه تندباد اجل به فاصله 3روز هر دوى آنان را از او گرفت و دست تقدير گرد يتيمى را بر سرش نشانيد ، سرپرستى او را ، حاج ملا محمّدهاشم كبير ، يكى ازعلماى معروف منطقه كه در كردكوى زندگى مىكرد ، بر عهده گرفت .
وى تحصيلات خويش را در مكتبخانه با خواندن و نوشتن ، قرائت قرآن مجيد ، فراگيرى كتابهايى همچون : گلستان و بوستان سعدى ، كليله و دمنه ، نصاب الصبيان و طوفان البكاء و يادگيرى علم سياق ، تجويد ، حساب و هندسه آغاز كرد . پس از فراغت از آن ، وى به همراه فرزند پدرخواندهاش ، آقا شيخ محمّدعلى ، نزد ملا محمّدهاشم كبير به تحصيل پرداخت .
وى در سال 1340 ه . ق از كردكوى به گرگان مهاجرت كرد و بااقامت 3 ساله در مدرسه صالحيه ، مقدمات ، ادبيات و منطق را نزد آقا شيخ عبدالصمد استرآبادى فراگرفت .
در اوايل سال 1343 ه . ق ، شوق تحصيل در حوزه علميه مشهد مقدس در جانش شررى برانگيخت كه تاب تحمل از وى ربود ، و او را به آستان مقدس على بن موسىالرضا (علیه السلام) كشانيد . فقيه فقيد با هوشيارى تمام و بهرهورى از اوقات خويش ، شب از روز نشناخت و مرتب به درس علماى والا مقام حوزه همچون : ميرزا مهدى اصفهانى ، فاضل بسطامى صاحب فردوس التواريخ ، ملاهاشم خراسانى صاحب منتخب التواريخ ، واديب اول ميرزا عبدالجواد نيشابورى حاضر شد ، و بهرههاى بسيار ادبى ، فقهى ، اصولى ، و قرآنى از آنان برد ، و مورد توجه استادانش بويژه اديب اول قرار گرفت .
او خود براى پدرم ، مرحوم حجت الاسلام والمسلمين حاج شيخ محمّدعلى انصارى ، گفته بود :
روزى استادم ، اديب نيشابورى ، اندوهگين و غمناك بر سر درس آمد و كتابى همراهش بود . اما به جاى تدريس كتاب مطول تفتازانى ، به شرح كلمات اميرمؤمنان على (علیه اسلام) پرداخت . پس از درس همه شاگردان متفرق شدند ، ولى من به خاطر ارتباطى كه با او داشتم جلو رفتم و از استاد علت اين كار را پرسيدم .
او برايم توضيح داد : شب گذشته در عالم رؤيا ، ملا سعد تفتازانى را ديدم كه مرا در آغوش گرفت و از زحمات من براى تدريس مكرر و طولانى كتاب مطول تشكر مىكرد . من از خواب بيدار شدم و با خود گفتم : چرا بايد كارى كنم كه تفتازانى از من سپاسگزارى كند ؟ چرا نبايد كارى كنم كه اميرمؤمنان (علیه السلام) از من تشكر نمايد ؟ اين بود كه از امروز تصميم گرفتم هر روز كتاب غرر الحكم را بر سر درس بياورم و حديثى از آن را شرحدهم .
اما افسوس كه اين كار ديرى نپاييد و مرحوم اديب چندى بعد ، بدرود حيات گفت .
سيد سجاد علوى پس از تكميل ادبيات و سطوح فقه و اصول ، درسال 1348 ه . ق به حوزه علميه قم آمد و نزد آيات عظام : شيخ عبدالكريم حائرى ، شيخ ابوالقاسم قمى ، شيخ محمّدعلى حائرى قمى ، ميرزا محمّد فيض ، ميرزا محمّد على شاه آبادى و ميرزا محمّد همدانى به فراگيرى سطوح عاليه فلسفه ، عرفان ، فقه ، اصول ، حكمت و كلام همت گماشت . وى اين درسها را با آيتاللَّه سيدرضا بهاءالدينى مباحثه مىكرد؛و همزمان به تدريس ادبيات و سطوح مىپرداخت .
آيتاللَّه علوى پس از 6 سال تحصيل در حوزه علميه قم ، بنابر توصيه آيتاللَّه حائرى در سال 1353 ه . ق به نجف رفت . وى سالها به تحصيل و تكميل مبانى خويش نزد آيات عظام : سيد ابوالحسن اصفهانى ، آقا ضياء عراقى ، ميرزا محمّد حسين غروى نائينى ) به مدت 6ماه ( شيخ محمّدحسين كمپانىاصفهانى و شيخ محمّد كاظم شيرازى پرداخت ، و در خلال تحصيل ازتدريس سطوح عاليه همچون شرح لمعه ، رسائل ، مكاسب ، كفايه و شرح منظومه بازنماند . وى پس از 12 سال اقامت در نجف در سال 1365 ه . ق بنا به درخواست مردم گرگان كه از آيتاللَّه سيد ابوالحسن اصفهانى خواهان آمدن ايشان به گرگان شده بودند رهسپار ايران شد . ايشان در اينباره مىگفت :
من ميل به آمدن نداشتم ، اما شبى در خواب ديدم كه اميرمؤمنان على (علیه السلام) عبايى بردوشم انداخت ، و مرا به طرف ايران روانه ساخت .
آيتاللَّه علوى در سال 1365 ه . ق به قصد ايران حركت كرد ، و در آغاز به حوزه علميه قم آمد و به تدريس سطوح عاليه پرداخت .
سرانجام ، ايشان با درخواست موكد و مستمر مردم گرگان از آيتاللَّه بروجردى ، به سوى گرگان حركت كرد و تا پايان زندگى در آنجا ماندگار شد . وى از همه مناصبى كه در حوزههاى علميه بزرگ در انتظارش بود صرف نظر كرد ، و بيش از 40 سال از عمرگرانبهاى خويش را مصروف ترويج دين ، بزرگداشت شعائر مذهبى ، تدريس علوم دينى ، تفسير قرآن مجيد ، ارشاد مردمان ، اقامه جماعت ، وعظ و ارشاد ، تعمير و تأسيس مساجد و حسينيهها و آبادانى مشاهد مشرفه امامزادگان كرد . او با پشتكار فراوان دراين مدت طولانى توانست چهار بار قرآن را به طور كامل تفسير كند ، حوزه علميه آبرومند و باشكوهى در مدرسه عماديه بنياد نهد ، و طلاب فاضل و با تقوايى را پرورش دهد .
آن مرد بزرگ درطول بيش از نيم قرن تدريس خويش در قم ، مشهد ، نجف و گرگان و تدريس مكرر كتابهايى همچون : شرح لمعه ، مغنى ، معالم ، مطول ، شرح جامى ، رسائل ، مكاسب ، كفايه و شرح منظومه توانست دهها نفر را تربيت كند . برخى از آنان عبارتند از : حضرات آيات و حجج اسلام آقايان :
1 . سيد مصطفى موسوى خمينى ( د . 1392 ه . ق )
2 . شيخ شهاب الدين اشراقى ( د . 1400 ه . ق )
3 . سيد محمّد على علوى گرگانى ، صاحب المناظر الناضرة فى احكام العترة الطاهرة ، توضيح المسائل ، نورالهدى فى التعليق على العروة الوثقى ، " فرزند معظم له"
4 . سيد يونس يونسى اردبيلى
5 . سيد حبيباللَّه طاهرى گرگانى (ره) ، نماينده مجلس خبرگان از استان گلستان ، "داماد معظم له"
6 . سيد كاظم نور مفيدى گرگانى ، نماينده ولى فقيه و امام جمعه گرگان
7 . شيخ محمّد ابراهيم نجفى بروجردى ( د . 1413 ه . ق )
8 . شيخ مرتضى نجفى بروجردى ، فرزند آيتاللَّه حاج شيخ على محمّد بروجردى 9 . ميرزا على محدثزاده (د . 1394 ه . ق ) ، نويسنده اصحاب امام صادق 10 . ميرزا محسن محدثزاده ، فرزند علامه حاج شيخ عباس محدث قمى 11 . سيد محمّدمهدى موسوى خلخالى
12 . سيد على شمس المحدثين
13 . سيد محمّد كاظم سرابى نجفى
14 . شيخ عبدالحسين واعظ خراسانى
15 . استاد محمّدتقى دانشپژوه ( د . 1417 ه . ق )
16 . شيخ محمّد ابراهيم جناتى شاهرودى
از آثار وجودى ايشان در گرگان ، احياى جشنها و سوگواريهاى مذهبى ، عزادارى عاشورا ، ايام فاطميه و جشنهاى نيمه شعبان بود . همچنين ، با تلاش و يارى فقيه ربانى در سراسر شهر و روستاهاى اطراف ، هيئتهاى مذهبى ، جلسات قرآن مجيد و مساجد و حسينيههاى بسيار كه شمار آنها به بيش از 200 مسجد و حسينيه مىرسد بنياد گرديد و بيش از 40 امامزاده تعمير شد .
برخى از مساجدى كه به اهتمام وى ساخته يا آباد شد ، عبارتند از :
1 . مسجد جامع گرگان ، كه بكلى تخريب و از نو ساخته شد .
2 . مسجد جامع النگ
3 . مسجد انجمن پيروان قرآن ( مسجد نُه تن )
4 . مسجد ملاعلى 5 . مسجد انجمن اسلامى ( باغشاه )
6 . مسجد القائم (علیه السلام) > در خيابان گرگان جديد
7 . مسجد اميرالمؤمنين (علیه السلام) در خيابان شالكوبى
8 . مسجد اسلام آباد 9 . مسجد امام حسين (علیه السلام) در خيابان طهماسبى
10 . مسجد دباغان
11 . مسجد الرسول ( صل الله علیه و آله) مسجد گرگان پارس
13 . مسجد سلمان در فلكه كريمى
14 . مسجد آذربايجانيها در فلكه مازندران
15 . مسجد امام حسين (علیه السلام) در خيابان ايران مهر
16 . مسجد علوى در خيابان سرخواجه از جمله زيارتگاههايى كه به همت ايشان احيا و آباد شدند ، مىتوان از امامزادههاى ذيل نام برد :
1 . امامزاده يحيى بن زيد بن على بن حسين (علیه الیلام) در گنبد
2 . امامزاده نور ( امامزاده اسحاق )
3 . اماماده عبداللَّه
4 . امامزاده بىسر
5 . امامزاده مرادبخش
6 . امامزاده نُه تن
7 . امامزاده ابراهيم در النگ
8 . امامزاده محسن خانه آن فقيه فقيد محل رتق و فتق امور مردم و گرهگشايى از كار آنان بود . مردم متدين در حق وى اعتقاد عجيبى داشتند و براى هركار خود بدو مراجعه مىكردند ، به طورى كه اوقاف و قبالهها را حتماً به امضاى ايشان مىرساندند ، و از ايشان مىخواستند تا اذان و اقامه را در گوش كودكانشان بخواند . وى در شبهاى ماه مبارك رمضان مقيد بود كه به مساجد و هيئتها سركشى و رسيدگى نمايد و مشكلات آنان را حل كند . آيتاللَّه علوى آنقدر در دل مردم ، اعم از شيعه و سنى ، جا داشت كه حتى علماى اهل سنت نيز در موارد بسيارى همانند : رؤيت هلال ماه رمضان و حكم به عيد فطر ، رأى او را ملاك قرار مىدادند .
معظم له فقيهى زاهد ، عابد ، خوش مجلس و خوش مشرب بود . وى كودكان را دوست مىداشت و به آنان احترام مىكرد . ايشان حافظهاى شگفت داشت و بسيارى از متون همچون : قرآن مجيد ، ادعيه بسيارى همچون : دعاى كميل ، ندبه ، صباح ، ابوحمزه ثمالى ، جامعه كبيره و عاشورا ؛خطبههاى نهجالبلاغه ، الفيه ابن مالك و منظومه سبزوارى را از حفظ بود . گفته شده است كه در قنوت نماز در ماه رمضان دعاى ابوحمزه ثمالى را از حفظ مىخواند . وى به زيارت مشاهد مشرفه و توسل به ذيل عنايت امامان اطهار (علیهم السلام) در مسجد جامع اقامه مجلس مىكرد ، و در تمام ايام سوگوارى لباس سياه بر تن مىنمود . آيتاللَّه علوى به هنگام اقامت در نجف اشرف ، بيشتر شبهاى جمعه و زيارتى به كربلا ، و شبهاى چهارشنبه به مسجد سهله و مسجد كوفه مشرف مىشد .
ايشان خطى بسيار خوش داشت ، به نظافت شخصى اهميت مىداد ، و هماره در مجالس عمومى دو زانو مىنشست و بسيار مهمان دوست بود . شايد به همين دليل ، اغلب علما و مراجع تقليد همچون مرحوم آيتاللَّه گلپايگانى در راه زيارت مرقد ثامنالائمة (علیه السلام) از مسير گرگان ، به منزل ايشان وارد مىشدند . وى وجوهات شرعيه را به مصرف لازم مىرسانيد ، و خود همانند طلبه سادهاى زندگى مىكرد . همچنين ، فقيه فقيد هر شب پس از نماز جماعت خود بر منبر مىشد ، و مردم را از مواعظ حسنهاش بهرهمند مىساخت .
آيتاللَّه علوى از آغاز حركت مردم مسلمان ايران به رهبرى حضرت امام ) ره ( وارد مبارزه شد ، در تمام راهپيماييها و تظاهرات حضور فعالى داشت ، مواضع حكيمانه حضرت امام ) ره ( را هماره مىستود و بستگان و اطرافيانش را به مبارزه آشكار با نظام طاغوت تشويق مىكرد . پس از پيروزى انقلاب نيز از همكارى و هميارى با دولت اسلامى سربرنتافت ، مردم را به حضور فعال در صحنه ترغيب نمود و نوه بزرگ خود ، حجت الاسلام سيد محمّد طاهرى ، را در صف شهداى جنگ تحميلى تقديم انقلاب كرد .
آيتاللَّه علوى ( ره ) در سال 1350 ه . ق با نواده حجت الاسلام حاج ملا محمود واعظ قمى ، اولين نماينده مردم قم در مجلس شوراى ملى دوران مشروطيت( 1324 ه . ق ) و همشيرهزاده آيتاللَّه حاج ميرزا ابوالفضل زاهدى قمى ، وصلت جست . ثمره اين پيوند مبارك فرزندانى بود كه برخى از آنان عبارتند از :
1 . آيتاللَّه حاج سيد محمّدعلى علوى ، از علماى مشهور و مراجع تقليد حوزه علميه قم ، و نويسنده كتابهايى همچون : المناظر الناضرة فى احكام العترة الطاهرة ، منهج الصالحين ، منهج الناسكين و نورالهدى فى التعليق على العروة الوثقى و اجوبة الاستفتائات
2 . حجتالاسلام والمسلمين سيد محمّد حسن علوى ، نماينده دوره دوم ، سوم و چهارم مردم گرگان در مجلس شوراى اسلامى ، و يكى از قضات ديوان عدالت ادارى و از امامان جماعات تهران
3 . حجتالاسلام والمسلمين سيد محمّد حسين علوى
4 . متعلقه آيتاللَّه سيد حبيباللَّه طاهرى گرگانى ، از علماى بزرگوار گرگان و نماينده مردم استان گلستان در مجلس خبرگان قانون اساسى و خبرگان رهبرى
از آن فقيه بزرگ به علت مشاغل اجتماعىاش تأليف مستقلى بر جاى نمانده ، و نوشتههايش منحصر به تقريرات درس استادانش است ، كه عبارتند از :
1 . تقريرات درس فقه آيتاللَّه حائرى
2 . تقريرات درس فقه آيتاللَّه سيد ابوالحسن اصفهانى
3 . تقريرات درس اصول آقا ضياء عراقى شايان ذكر است كه بيش از صد نوار از جلسات تفسير وى ، هم اينك در دسترس قرار دارد .
سرانجام ، آن عالم بزرگوار در صبحدم روز دوشنبه 5 ربيعالثانى 1407 ه . ق/ 24 آذر 1365 ، در 85 سالگى چشم از جهان فرو بست ، و عالمى از معرفت و تقوا را با خود به خاك برد . به دنبال اعلام خبر وفات آن رادمرد فخرآفرين ، استان مازندران بويژه شهر گرگان ، در غم و اندوه فرو رفت و بانگ قرآن و مرثيهسرايى از مأذنههاى مساجد و تكايا برخاست . همچنين ، از سوى مراجع معظم تقليد آيات عظام : گلپايگانى و نجفى مرعشى و نيز علماى قم و تهران ، امامان جمعه و جماعات استانهاى گيلان و مازندران ، شخصيتهاى دينى ، نمايندگان مجلس شوراى اسلامى ، مقامها ، نهادها و سازمانها ، پيامهاى تسليتى صادر شد . از جمله ، حضرت آيتاللَّه گلپايگانى در پيامى اظهار داشتند :
بسم اللَّه الرحمن الرحيم
جناب مستطاب حجةالاسلام آقاى حاج سيد محمّدعلى علوى " دامت تأييداته"
ضايعه اسف انگيز رحلت مرحوم آيتاللَّه آقاى حاج سيد سجاد علوى اعلى اللَّه مقامه را به جناب عالى و اخوان محترم و جامعه روحانيت گرگان تسليت عرض نموده ، براى آن مرحوم علو درجات و براى بازماندگان اجر جزيل و صبر جميل مسئلت مىنمايم .
پيكر پاك آن بزرگمرد در روز سه شنبه با حضور يكپارچه علماى مازندران ، امامان جمعه استان ، روحانيان ، مسئولان ادارهها و نهادهاى انقلابى ، و صدها هزار تن از مردم شهرهاى مختلف استان تشييع شد . و سرانجام آيتاللَّه سيد محمّد رضا ميبدى بر ايشان نماز گزارد . وى در امامزاده عبداللَّه به خاك سپرده شد و قبرش هم اينك مزار مردم است .