بدبخت در شكم مادر خود بدبخت است

قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَينا شِقوَتُنا وَ كُنَّا قَوْما ضالِّيْنَ؛ گويند: پروردگار ما! بد بختيمان بر ما چيره گشت و ما مردمى گمراه بوديم. (مؤمنون/106)

پيامبر اکرم صلی‌الله عليه و آله: السَّعيدُ مَن سَعِدَ في بَطنِ اُمِّهِ، و الشَّقِيُّ مَن شَقِيَ في بَطنِ اُمِّهِ؛ خوشبخت از همان شكم مادر خود خوشبخت است و بدبخت از همان شكم مادر خود، بدبخت است. (كنز العمّال: 491)

پيامبر اکرم صلی‌الله عليه و آله: ما مِن نَسَمَةٍ يَخلُقُها اللّه ُ في بَطنِ اُمِّهِ إلاّ أنّهُ شَقِيٌّ أو سَعيدٌ؛ هيچ كس نيست كه خداوند او را در شكم مادرش بيافريند، مگر اين كه [در همان جا ]بدبخت يا خوشبخت است. (كنز العمّال: 579)

پيامبر اکرم صلی‌الله عليه و آله: ما مِن نَفسٍ مَنفُوسَةٍ إلاّ و قد كَتَبَ اللّه ُ مَكانَها مِنَ الجَنَّةِ و النارِ، و إلاّ و قد كُتِبَت شَقِيّةً أو سَعِيدةً، أمّا أهلُ السَّعادَةِ فَيُيَسَّرونَ لِعَمَلِ أهلِ السَّعادَةِ، و أمّا أهلُ الشَّقاوَةِ فَيُيَسَّرونَ لِعَمَلِ أهلِ الشَّقاوَةِ؛. هيچ كس نيست كه به دنيا بيايد، مگر اين كه خداوند جايگاه او در بهشت و دوزخ و بدبخت يا خوشبخت بودن او را معلوم كرده است اما خوش بختان، به عملِ سعادتمندان موفّق مى شوند، و بد بختان، به عملِ شقاوتمندان. (كنز العمّال: 538)

امام على علیه‌السلام: ثُمّ يَبعَثُ اللّه ُ مَلَكَ الأرحامِ. .. يقولُ: يا إلهي، أ شَقِيٌّ أم سَعِيدٌ؟ فَيُوحِي اللّه ُ عَزَّ و جلَّ مِن ذلكَ ما يَشاءُ و يَكتُبُ المَلَكُ؛ سپس خداوند، فرشته زهدانها را مى فرستد.. . مى پرسد: بار خدايا! آيا بدبخت است يا نيكبخت؟ پس خداوند عزّ و جلّ آنچه بخواهد در اين باره وحى می‌کند و فرشته آن را مى نويسد. (علل الشرائع: 95/4)

امام رضا علیه‌السلام: إذا تَمَّتِ الأربَعَةُ أشهُرٍ [يَعني لِلنُّطفَةِ ]بَعَثَ اللّه ُ تباركَ و تعالى إلَيها مَلَكَينِ خَلاّقَينِ يُصَوِّرانِهِ، و يَكتُبانِ رِزقَهُ و أجَلَهُ و شَقيّا أو سَعيدا؛ چون چهار ماه [بر نطفه ]بگذرد خداوند تبارك و تعالى، دو فرشته آفريننده به سوى آن بفرستد، تا بدان شكل و صورت دهند و روزى و مدّت عمر و بدبختى يا خوشبختى او را رقم زنند. (قرب الإسناد: 353/1262)

آفرينش خوشبختى و بدبختى پيش از آفرينش مردمان

قلتُ لأبي عبدِ اللّه ِ علیه‌السلام: لَم تُجِبني مُنذُ سِنينَ عنِ الشَّقاءِ و السَّعادَةِ، أنَّهُما كانا من قَبلِ أن يَخلُقَ اللّه ُ الخَلقَ؟ قالَ: بَلى، و أنا الساعَةَ أقُولُهُ. قُلتُ: فَأخبِرْني عنِ السَّعيدِ هَل أبغَضَهُ اللّه ُ على حالٍ مِن الحالاتِ؟ فقالَ: لو أبغَضَهُ على حالٍ مِن الحالاتِ لَما ألطَفَ لَهُ حتّى يُخْرِجَهُ مِن حالٍ إلى حالٍ فَيَجعَلَهُ سَعيدا. قُلتُ: فَأخبِرْني عنِ الشَّقِيِّ هَل أحَبَّهُ اللّه ُ على حالٍ مِن الحالاتِ؟ فقال: لو أحَبَّهُ. .. ما تَرَكَهُ شَقيّا؛ به نقل از منصور بن حازم ـ: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: آيا شقاوت و سعادت پيش از آن كه خداوند خلايق را بيافريند وجود داشته اند؟ حضرت فرمود: آرى، و اينك من آن را [برايت] مى گويم. عرض كردم: پس، مرا خبر ده كه آيا خداوند انسانِ خوشبخت را در هيچ حالتى از حالات دشمنش مى دارد؟ فرمود: اگر موردى از موارد او را دشمن مى داشت، با نظر لطف خود او را از حالتى به حالتى در نمى آورد و خوشبختش نمى كرد. عرض كردم: مرا خبر ده از بدبخت كه آيا حالى از حالات هست كه خداوند او را در آن حالت دوست بدارد؟ فرمود: اگر او را در حالتى از حالت ها دوستش مى داشت... بدبخت رهايش نمى كرد. (المحاسن: 1/436/1010)

امام صادق علیه‌السلام: إنّ اللّه َ عَزَّ و جلَّ خَلَقَ السَّعادَةَ و الشَّقاوَةَ قَبلَ أن يَخلُقَ خَلْقَهُ، فَمَن عَلِمَهُ اللّه ُ سَعيدا لَم يُبغِضْهُ أبَدا، و إن عَمِلَ شَرّا أبغَضَ عَمَلَهُ و لَم يُبغِضْهُ، و إن كانَ عَلِمَهُ شَقِيّا لَم يُحِبَّهُ أبدا، و إن عَمِلَ صالحا أحَبَّ عَمَلَهُ و أبغَضَهُ لِما يَصِيرُ إلَيهِ؛ خداوند عزّ و جلّ پيش از آن كه خلق خود را بيافريند خوشبختى و شور بختى را آفريد؛ پس خداوند كسى را كه بداند خوشبخت است، دشمن نمی‌دارد و چنانچه كار بدى انجام دهد، كارش را دشمن مى دارد اما خود او را دشمن نمی‌دارد و هرگاه بداند بدبخت است، هرگز او را دوست نمی‌دارد و چنانچه كار خوبى انجام دهد، كارش را دوست مى دارد اما به خاطر سرنوشتش وى را نا خوش مى دارد. (التوحيد: 357/5)

سَألتُ أبا الحسنِ موسى بنِ جَعفرٍ عليهما السلام عَن معنى قولِ رَسول اللّه ِ صلی‌الله عليه و آله: «الشَّقِيُّ مَن شَقِيَ في بَطنِ اُمِّهِ، و السَّعيدُ مَن سَعِدَ في بَطنِ اُمِّهِ»، فقالَ: الشَّقِيُّ مَن عَلِمَ اللّه ُ و هُو في بَطنِ اُمِّهِ أنّهُ سَيَعمَلُ أعمالَ الأشقِياءِ، و السَّعيدُ مَن عَلِمَ اللّه ُ و هُو في بَطنِ اُمِّهِ أنّهُ سَيَعمَلُ أعمالَ السُّعَداءِ. قُلتُ لَهُ: فَما مَعنى قولِهِ صلی‌الله عليه و آله: اِعمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ لِما خُلِقَ لَهُ؟ فقالَ: إنّ اللّه َ عَزَّ و جلَّ خَلَقَ الجِنَّ و الإنسَ لِيَعبُدُوهُ، و لَم يَخلُقْهُم لِيَعصُوهُ، و ذلكَ قولُهُ عَزَّ و جلَّ: «و ما خَلَقْتُ الجِنَّ و الإنْسَ إلاّ لِيَعْبُدُونِ» [الذاريات: 56]، فَيَسَّرَ كُلاًّ لِما خُلِقَ لَهُ، فالوَيلُ لِمَنِ استَحَبَّ العَمى على الهُدى؛ ـ به نقل از محمّد بن أبى عمير ـ: از امام كاظم علیه‌السلام درباره سخن پيامبر صلی‌الله عليه و آله پرسيدم كه: بدبخت در همان شكم مادر خود بدبخت است و خوشبخت در همان شكم مادرش خوشبخت است. حضرت فرمود: كسى كه بدبخت است در همان هنگامى كه در شكم مادرش هست، خداوند مى داند او در آينده كارها و اعمال شقاوتمندان را خواهد كرد و كسى كه خوشبخت باشد، در همان شكم مادرش خداوند مى داند كه او در آينده اعمال و رفتار سعادتمندان را انجام خواهد داد. عرض كردم: معناى اين سخن رسول خدا صلی‌الله عليه و آله چيست: «عمل كنيد كه هر كسى براى آنچه به منظور آن آفريده شده آماده مى باشد»؟ فرمود: خداوند عزّ و جلّ جنّ و انس را براى عبادت كردن او آفريد نه براى معصيت كردنش. اين، سخن خداوند عزّ و جلّ است آن جا كه مى فرمايد: «جنّ و انس را نيافريديم مگر براى اين كه مرا عبادت كنند». بنا بر اين، همه را براى آنچه به منظور آن آفريده شده اند آماده كرده است، پس واى بر كسى كه كورى و گمراهى را بر هدايت ترجيح دهد. (التوحيد: 356/3)