پخش مستقیم دروس بسم الله الرحمان الرحیم rss بروزرسانی :
پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی علوی گرگانی

ضمان

  • مسائل ضمان

    ضمان در مال غصب

     س1 - اگر مال مغصوبه‏اى را شخصى ديگر غصب كرد و آن را تلف كرد مالك به كداميك بايد مراجعه كند؟

    • ج1 - به هر كدام بخواهد مى‏تواند مراجعه كند، ولى كسى كه مال را تلف كرده ضامن است.

     س2 - آيا اگر كسى كه مالى را غصب كرده ضمن برگرداندن آن به صاحبش چيزى ديگر به ذمّه‏اش مى‏باشد؟

    • ج2 - در صورتى كه مال غصبى انتفاعاتى داشته است بايد انتفاعات آن را هم به مالك برگرداند و الاّ چيز ديگرى بر ذمّه‏اش نمى‏باشد.

     س3 - اگر حمّامى را اجاره دادند به شخصى و شخص ديگر آن را غصب كرد، بعد عدّه‏اى آمدند حمّام و غسل كردند بفرمائيد اوّلاغسل اينها چه صورت دارد و ثانيااگر خرابى وارد آيد كداميك از مستأجر و غاصب ضامن هستند و آيا مستأجر مى‏تواند از شخص غاصب چيزى بعنوان حقّ فوت شده دريافت كند؟

    • ج3 - در صورتى كه اشخاص مى‏دانند اين حمّام غصبى است غسل جايز نيست و در صورت غسل كردن، آن غسل باطل است و غاصب ضامن خرابى حمام است.

    ضمان در مصرف آب و برق

     س1 - آيا مصرف زيادى آب و برق ضمان مى‏آورد؟ و در صورت آمدن ضمان، حقّ الضمان را بايد به چه كسى داد؟

    • ج1 - اگر صدق اسراف نمايد، مشترك ضامن است و بايد پول اضافه را به صندوق سازمان آب واريز نمايد.

    ضمان اموال غير

     س1 - شخصى كفش خود را جهت تعمير به كفّاشى برده و گفته فلان موقع مى‏آيم ولى يكسال از وقت مقرّر گذشته و رجوع نكرده تكليف چيست؟

    • ج1 - مى‏تواند با يأس از پيدا شدن صاحبش با اجازه حاكم شرع كفش را بفروشد و به مقدار مزد خودش پولش را بردارد و اگر باقى ماند نسبت به آن از حاکم شرع کسب تکلیف کند

     س2 - شخصى ماشين خود را به بنگاهى مى‏دهد تا بفروشد بنگاهى ماشين را فروخته در حالى كه چك جعلى دريافت نموده و همان را به صاحب ماشين مى‏دهد بعد از كشف قضيّه كداميك از بنگاهى و خريدار ضامن هستند؟

    • ج2 - بايد صاحب ماشين به بنگاهى مراجعه كند و بنگاهى نيز به خريدار مراجعه نمايد.

     س3 - اگر تعميركار، وسايل برقى مسجد را تعمير كرد، بر حسب اتّفاق بدتر شد آيا ضامن است؟

    • ج3 - در فرض مذكور ضامن است.

     س4 - پسر بچّه‏اى به امر پدر خود گاوى را براى چراندن از منزل خارج مى‏كند، در بين راه گاو مذكور گوساله شخصى را شاخ مى‏زند و گوساله مى‏ميرد آيا صاحب گاو ضامن است يا خود پسر بچّه؟

    • ج4 - اگر عرفافرستادن گاو با چنين پسر بچّه‏اى خلاف است ضمان بعهده پدر است و الاّ اگر پسر بچّه مقصّر باشد خود او ضامن است.

     س5 - شخصى منزل كسى را بدون اجازه صاحب آن لوله‏كشى كرده يا گازكشى نموده و عامل قصد كار كردن مجانى را هم نداشته در اين صورت صاحب ملك مى‏گويد من چيزى از باب اجرت نمى‏دهم ولى عامل مى‏گويد من راضى نيستم در اين صورت تكليف چيست؟

    • ج5 - چون خود اقدام كرده چيزى به عهده صاحبخانه نيست و شخص عامل مى‏تواند وسايل مصرف شده در خانه را بردارد.

     س6 - چشمه آبى در زير زمين شخصى وجود دارد كه اگر صاحب زمين بخواهد چشمه را حفر كند تا از آب آن استفاده كند خرابى براى زمين ديگرى به بار مى‏آورد آيا اين شخص مى‏تواند چشمه را حفر كند يا خير؟

    • ج6 - حفّارى چشمه اشكال ندارد ولى اگر خرابى و ضررى متوجّه زمين همسايه گردد بايد جبران نمايد و ضامن است.

     س7 - آموزگارى به دليل اينكه دانش‏آموز تكاليف خود را انجام نداده يا در انجام آن سهل انگارى نموده دفتر او را پاره مى‏كند در اين صورت آيا ضامن مى‏باشد و بايد مثل آن را تهيّه نمايد يا خير؟

    • ج7 - در صورتى كه رضايت ولىّ دانش‏آموز حاصل نشود ضامن مى‏باشد.

     س8 - آيا اگر كسى حيوانى را وطى نمايد بايد اين مطلب را به صاحب حيوان اعلام نمايد؟

    • ج8 - اگر امكان دارد، بطورى گوسفند يا گاو را از صاحب آن بگيرد و خود به وظيفه شرعى كه كشتن و سوزاندن حيوان است، عمل كند و در ضمن غرامت را هم بصاحب آن بدهد و اعلام نكند كه اين عمل بهتر است تا اشاعه فحشاء نشود.

     س9 - آيا كسى كه حيوانى را وطى كرد بايد غرامت حيوان را به صاحبش بپردازد؟

    • ج9 - اگر حيوان مانند گوسفند و گاو است كه گوشت آن جهت خوردن مصرف مى‏شود، بايد غرامت آن را به صاحبش بپردازد و اگر مانند الاغ و اسب است اگر خسارتى وارد شده بايد خسارت را بپردازد.

     س10 - در بعضى جاها مرسوم است كه گوسفندان خود را نوبت بندى مى‏كنند كه به چراگاه ببرند هر خانه به نوبه خود هر روز گوسفندان را در چراگاه مى‏برند و بعضى به نوبت خود از اطفال كوچك استفاده مى‏كنند و دنبال گلّه گوسفند مى‏فرستند و گرگها از پيش بچّه‏هاى كوچك گوسفندان را مى‏برند آيا تاوان اين گوسفندان را چه كسى بايد بدهد؟

    • ج10 - بستگى به نوع قرارداد دارد اگر قرارداد به اين صورت بوده كه در نوبت گلّه بايد بزرگان هر خانه به همراه گلّه گوسفندان بروند پس اگر كسى بچّه خود را فرستاد و اتّفاقى بيفتد، ضامن است.

     س11 - آيا استفاده از پمپ آب در منازل اشكال شرعى دارد؟ (با توجّه به بحران آب)

    • ج11 - اگر موجب اضرار به ديگران شود، استفاده از پمپ اشكال دارد و ضامن است.

     س12 - شخصى زمين و چشمه دارد و زمينش را سيلاب برده و حالا زمين ندارد كه از آن استفاده كند آيا در صورتى كه خودش زمين ندارد شرعامى‏تواند از ديگرى كه زمين دارد نسبت به استفاده از آن آب جلوگيرى نمايد و آن شخص زمين دار مى‏تواند از آن استفاده كند؟

    • ج12 - اگر مراد استفاده از آب شخصى است كه زمينش را سيل برده است، كسى غير از صاحب آن نمى‏تواند از آن استفاده كند مگر آنكه با رضايت صاحب آب با اجاره و يا راههاى ديگر باشد.

     س13 - شخصى زراعت مى‏كارد و مرغان خانگى اهل آن قريه تخم زراعت را مى‏خورند و با پاى خود خراب مى‏كنند صاحب زراعت براى جلوگيرى از مرغان تخمها را زهرآلود كرده و مى‏پاشد و مرغان مى‏خورند و تلف مى‏شوند شخص زارع بعضى از صاحبان مرغان را از سم پاشى با خبر مى‏كند كه از مرغان جلوگيرى نمايند آيا مرغانى كه به توسط زهر پاشى صاحب زراعت تلف شود شرعاتاوان آن به دوش صاحب زراعت مى‏باشد يا خير؟

    • ج13 - اگر به صاحبان مرغها اعلام كرده باشد كه تخم زراعت سمّى است در اين صورت ضامن نيست.

     س14 - شخصى درختانى در بالاى زمين خود غرس مى‏كند و آن درختان بزرگ مى‏شوند و بالاى زمين شخص ديگرى سايه مى‏اندازد و به علف و زراعت ديگرى ضرر مى‏رسانند آيا آن شخص ديگرى حقّ اعتراض دارد كه به صاحب درختان بگويد كه درختانش را قطع كند يا خير؟

    • ج14 - اگر عرف منطقه به صورتى است كه معمولاسايه درختان همسايه روى زمينهاى ديگران مى‏افتد و مورد مقبوليت عامّه است حقّ اعتراض نيست گرچه تحصيل رضايت بسيار مطابق با احتياط است ولى اگر عرف منطقه به اين شكل نيست، صاحب درخت ضامن است و بايد قسمتهايى كه سايه بر زمين همسايه دارد را قطع نمايد.

     س15 - گاهى موقع ورود و يا خروج از مكانى كفش ديگران را لگد مال مى‏كنيم البته سهواً، آيا استحلال لازم است؟

    • ج15 - در مواردى كه معمولااز قرائن به دست مى‏آيد كه افراد با علم به اينكه ممكن است كفشهايشان لگدكوب گردد و يا غبارى شود رضايت دارند استحلال لازم نيست و الاّ ضامن است و استحلال لازم است.

     س16 - شخصى مقدارى شيشه حمل مى‏كرده اشتباهاشيشه با ماشين صفر كيلومتر برخورد مى‏كند و بدنه ماشين خط بر ميدارد حال بايد ضمانت تعمير را به عهده بگيرد يا خير و بفرمائيد كه آيا قيمتى كه افت كرده را هم ضامن است يعنى ماشين قبل از برخورد مثلاپانصد هزار تومان مى‏ارزيده و بعد از برخورد چهارصد هزار تومان آيا افت قيمت را ضامن است يا خير؟

    • ج16 - اگر عرفاخسارت وارده بيش از خسارت بدنه ماشين است و از قيمت ماشين كم شده، شخص صدمه زننده ضامن است.

     س17 - در موارد زيادى دانش‏آموزان وسايل زايدى به آموزشگاه مى‏آورند كه بر طبق قانون مدرسه و قرار اوّل سال آوردن آنها به محيط مدرسه ممنوع است و توسط مسئولين آموزشگاه از دانش‏آموز گرفته مى‏شود در حالى كه بسيارى از اين اشياء هم جنبه ماليّت دارند و هم استعمال آنها در بيرون از آموزشگاه اشكال ندارد، اوّلاً: آيا كسى كه آنها را گرفته در بازگرداندن آنها به صاحبانشان ضامن مى‏باشد؟

    ثانياً: آيا ديگرانى كه صاحب آن مال را نمى‏شناسند مى‏توانند در پايان سال تحصيلى آنها را به تصرّف خود در آورند؟

    ثالثاً: با توجّه به اينكه در بسيارى از موارد نام صاحبان اموال فراموش شده و دانش‏آموزان هم براى بازپس گرفتن آنها مراجعه نمى‏كنند آيا براى بازپس دادن اين اموال كه فعلامجهول المالك هستند فحص و جستجو لازم است و وظيفه شرعى در اينگونه موارد چيست؟

    • ج17 - 1 - اگر با اين شرط و قرار اوّليّه كه اگر اين وسايل آورده شود اخذ و پس داده نمى‏شود، ضمانى نيست ولى در غير اين صورت ضامن خواهد بود و بايد به صاحبان آن بازگردانده شود.
    • 2 - در فرض ضمان بايد به حاكم شرع تحويل گردد تا در موارد مقرّر مصرف شود.
    • 3 - با فرض مذكور فحص لازم نيست و بايد به حاكم شرع تحويل گردد.

     س18 - چنانچه اتومبيلى را به عنوان داشتن بيمه كامل به شخصى كرايه دهند و در واقع بيمه نباشد اگر خسارتى به آن وارد شود كرايه كننده ضامن است يا خير؟

    • ج18 - كرايه كننده با فرض مرقوم ضامن نيست.

    ضمان يد امانى

     س1 - اگر اموال مردم در مغازه‏اى بود و مغازه به سرقت رفت، آيا صاحب مغازه ضامن است؟

    • ج1 - ضامن نيست، مگر تفريطى در نگهدارى از آن اموال كرده باشد.

     س2 - اين حديث شريف رسول مكرّم اسلام حضرت محمّد 9 »حرمة مال المسلم كحرمة دمه« آيا دالّ بر وجوب است و تكليفى بر انسان بار مى‏كند يا خير و آيا ارتباطى با موضوع اداره فضولى اموال غير پيدا مى‏كند؟

    • ج2 - ارتباطى ندارد بلكه بر عكس آن ادّل است يعنى بايد نزديك به مال ديگرى نشويد.

     س3 - بر فرض وجوب يا جواز، مخارجى كه مدير در جهت اداره اموال هزينه نموده و قصد تبرع هم نداشته آيا مستحقّ رجوع به مالك است يا خير در ذيل مادّه (306) قانون مدنى آمده است »دخالت كننده مستحقّ اخذ مخارجى خواهد بود كه براى اداره لازم بوده است« ارتباط مادّه فوق را با فقه اماميّه تدوين بفرمائيد؟

    • ج3 - چون قصد تبرّع نداشته و عمل مؤمن هم محترم است مى‏تواند رجوع به مالك كند و مخارج مصروفه را دريافت كند.

     س4 - آيا مدير علاوه بر اخذ مخارج مستحقّ اجرت المثل زمان اداره خواهد بود يا خير؟

    • ج4 - مستحقّ اجرت المثل هم مى‏باشد.

     س5 - اگر مال مسلمانى در معرض تلف باشد و دسترسى به مالك يا كسى كه حقّ اجازه دادن را دارد نباشد آيا مى‏توان آن مال را اداره نمود تا از بين نرود؟

    • ج5 - اگر قرينه‏اى بر رضايت مالك باشد، اشكال ندارد ولى اگر قرينه‏اى نباشد و اموال از چيزهايى نيست كه به مرور زمان تلف گردد مثل ميوه‏ها و اطعمه، حفظ آن واجب نيست و در مواردى هم دخالت جايز نيست.

     س6 - شخصى تعهّد كرده اموال كسى را از مسيرى به مسير ديگرى ببرد در وسط راه اموال صاحب مال به توسط آفت آسمانى از بين رفت در اين صورت چه كسى مقصّر است آيا كسى كه تعهّد كرده ضامن است يا خير؟

    • ج6 - اگر مقصّر نبوده ضامن نيست و تسلّط او به صورت امانى است مگر اينكه شرط كرده باشد كه به هر صورت اين كالا را مى‏رساند و ضمانت كرده باشد كه در اين صورت ضامن است.

    ضمان در مالكيّت

     س1 - گاوى كه آبستن بوده قصابى آن را براى صاحب مال كشتار نموده است حقّ الزحمه قصاب پوست و كلّه پاچه است گوشت خالص مال صاحب گاو است بفرمائيد گوساله‏اى كه در شكم گاو است از آن كيست؟

    • ج1 - گوساله در شكم گاو ذبح شده مال صاحب گاو است.

     س2 - شخصى در زمين كس ديگرى درخت دارد آن درخت را قطع مى‏كنند ولى از ريشه آن درخت نهالى مى‏رويد و درخت مى‏شود حال آن درخت از ريشه روئيده مال صاحب اصلى درخت مى‏باشد يا صاحب زمين؟

    • ج2 - اگر مالك درخت از درخت خود اعراض نكرده باشد آنچه كه روئيده مى‏شود متعلّق به صاحب درخت است.

     س3 - شخصى درختى در زمين خود غرس مى‏كند و ريشه آن به زمين شخصى ديگرى مى‏رسد و از آن نهال مى‏رويد آيا آن نهال از آن صاحب زمين مى‏شود يا از آن صاحب درخت است؟

    • ج3 - تعلّق به صاحب درخت دارد.

    قيمت گذارى مال تلف شده

     س1 - اگر مال كسى را انسان تلف كند و ضامن شد، آيا قيمت فعلى را ضامن است يا يوم التلف را؟

    • ج1 - قيمت يوم التلف را ضامن است مگر آن كه تا يوم الاداء قيمت ترقّى پيدا كند، كه بايد مصالحه كند.

    ضمان در مورد بيمار

     س1 - اگر طبيب طبق درخواست بيمار دارويى را تجويز نمايد و بدينوسيله صدمه‏اى به بيمار وارد شود، ضامن كيست؟

    • ج1 - ضامن، خود مريض است در صورتى كه طبيب علم به اضرار دارو به او نداشته باشد.

     س2 - پزشك از خانمى سئوال مى‏كند، حامله هستى زن مى‏گويد: نه در حالى كه حامله است با فرض آن كه دانستن پزشك از وضعيت اين خانم از طريق آزمايشات هم امكان پذير است لكن به گفته زن اكتفا كرده و آمپولى نوشته كه زن سقط جنين نموده، مسئول چه كسى است؟

    • ج2 - خود زن ضامن است.

     س3 - در بعضى از موارد براى معالجه بيمار بايد رضايت بگيرند تا ضمان متوجّه دكتر نشود، حالا اگر وضعيت بيمار يا مصدوم طورى بود كه پزشك بايد فوراآن را عمل جرّاحى كند و اين كار را كرد امّا مصدوم از بين رفت، آيا پزشك كه بدون اذن چنين كارى، كرده ضامن است؟

    • ج3 - در صورتى كه مهلت براى استيذان نيست و تشخيص داده شد كه بايد سريعاعمل جرّاحى شود و تفريطى هم در كار نباشد، پزشك ضامن نيست.

     س4 - شخصى كه مرض مسرى دارد، آيا مى‏تواند در اجتماعات و اماكن حاضر شود يا خير؟ و اگر حاضر شد و فردى مبتلا به مرض او شد، آيا ضمان مى‏آيد و در صورت موت آيا ديه بر او واجب مى‏شود؟

    • ج4 - با علم به مسرى بودن، شركتش در جائى كه بداند موجب سرايت مى‏شود، خالى از حرمت نيست ولى اثبات ضمان و ديه بدين واسطه محلّ اشكال است ولى اگر با ورثه آن تصالح كند بسيار خوب است

     س5 - در حين عمل جرّاحى، برق قطع مى‏شود فلذا بيمار مى‏ميرد، چه كسى ضامن است؟

    • ج5 - چون قتل به فرد معيّنى مستند نمى‏شود كسى ضامن نيست مگر آن كه كسى برق را مخصوصاقطع كرده باشد، كه او ضامن است.

     س6 - چند سال قبل اينجانب با تيغ سر كسى را تراشيده بودم سرش خونى شده بود حالا به آن دسترسى ندارم آيا اينجانب ضامن هستم يا خير؟

    • ج6 – معمولا افراد در هنگام اصلاح سر، آريشگر را ابراء ذمّه مى‏كنند و لذا شما ضامن نيستيد.

    متفرّقات ضمان

     س1 - استفاده از آئينه ماشينى كه در كنار خيابان پارك شده و يا ساعتى كه به ديوار مغازه نصب شده، در حالى كه نمى‏دانيم صاحبش راضى است يا خير چه صورت دارد؟

    • ج1 - در اينگونه موضوعات صدق تصرّف در مال مردم نمى‏كند و لذا احتياجى به تحصيل رضايت ندارد.

     س2 - آيا يك ملّت حقّ مالكيّت بر سرزمين خود را دارد و آيا در صورت تجاوز سايرين مى‏توانند غاصبين را بيرون كنند و اگر در دست فرزندان غاصبين باشند چطور؟

    • ج2 - هر ملّتى كه از نظر اسلام داراى حقوقى هستند، حقّ دفاع دارند و مى‏توانند متجاوزين را دفع كنند حتّى اگر در دست فرزندان آنها باشد.

     س3 - كارگرى در كارخانه دستش بوسيله دستگاه قطع شد آيا كارفرما ضامن است؟

    • ج3 - در صورتى كه اهمال كارى به خود كارگر برگردد كارفرما ضامن نيست، امّا اگر اشكال از دستگاه باشد كارفرما ضامن است.

     س4 - مسافرى بعد از رسيدن به مقصد با راننده در ميزان كرايه اختلاف دارد راننده مى‏گويد 100 تومان و مسافر مى‏گويد 50 تومان، تكليف چيست؟

    • ج4 - خوب است از اوّل قرار بگذارند، در غير اين صورت بايد رضايت صاحب ماشين تأمين شود تا جائى كه مستلزم غرر و ضرر فاحش نشود و الاّ مى‏توان به اجرة المثل بازگشت نمود.

     س5 - درختى كه ريشه و شاخه آن باعث اذيّت همسايگان شود تكليف چيست؟

    • ج5 - به صاحبش تذكّر داده شود تا رفع مزاحمت گردد و اگر نپذيرفت در صورتى‏كه خوف فتنه نباشد مى‏تواند خود اقدام كند و الاّ به محاكم شرعى مراجعه گردد.

     س6 - در تصادفات رانندگى، گرفتن وجه نقد در ازاى خسارات وارده چه حكمى دارد؟

    • ج6 - گرفتن پول در صورتى كه گيرنده واقعامقصّر نباشد مانعى ندارد.

     س7 - به علّت خرابى آسفالت خيابان و كوتاهى شهردارى تصادف رخ مى‏دهد و موجب خسارت جانى يا مالى مى‏شود، چه كسى ضامن است؟

    • ج7 - ملاك در ضمانت، عرفاصدق استناد تلف به فرد يا نهاد است چه بسا به خود شخص نسبت داده مى‏شود و گاهى هم به فردى كه ايجاد چنين وضعى را نموده است.

     س8 - در كتب اماميّه آمده غصب حرام است ولى انتفاع مال الغير حلال است، مثل انتفاع نور چراغى كه از پنجره به بيرون مى‏تابد، حال آيا معيار، غصب است يا انتفاع مال الغير و ملاك هر كدام از اين دو، آيا عرف است يا روايات؟

    • ج8 - چون ملاك در صدق غصب، تصرّف است و انتفاع از نور چراغ يا سايه ديوار و امثال آن عرفاً، صدق تصرّف در مال الغير نمى‏كند پس جايز است و ملاك در صدق تصرّف در مال غير، عرف است.

     س9 - آيا مى‏توان در ضمان شرط ضمّ ذمّه به ذمّه نمود نه نقل ذمّه؟

    • ج9 - در ضمان ضمّ ذمّه به ذمّه نيست بلكه نقل ذمّه به ذمّه است مگر در موارد مخصوص.

     س10 - در سطح شهر تلفن كارتى وجود دارد كه بعضيها كارى مى‏كنند كه اين تلفن كارتى پول ردّ نمى‏كند چه حكمى دارد؟

    • ج10 - جايز نيست و موجب ضمان است.

     س11 - در كشتى و نظائر آن اگر يك طرف آسيب ببيند ضامن است؟

    • ج11 - چون خود اقدام مى‏كنند، طرف مقابل ضامن نيست مگر آنكه ضربه‏اى غير متعارف و خلاف شئون آن ورزش انجام شود.

ارسال سوالات شرعی

قبل از ارسال سوال توجه فرمایید :
  • ابتدا به بانک استفتائات مراجعه نموده و چنانچه پاسخ خود را بدست نیاوردید ، سوال خود را برای ما ارسال نمایید ، این بخش تنها پاسخ گوی مسائل شرعی و اعتقادی است ، در غیر این صورت به سوالات دیگر پاسخ داده نمی شود.
  • لطفا سوالات خود را بصورت اختصار ارسال نموده ، همچنین پست الکترونیکی خود را بصورت صحیح درج نمایید .